را كه در غرايب و اعجوبة مانند امثالست كه بسبب غرابة ضرب المثل شده و آن صفة و قصه مانند صفة مبعوثين است در روز قيامت و قصهء ايشان و آنچه گويند در آن روز و آنچه مر ايشان را گويند و آنچه نفع ندهد ايشان را از اعتذار و نشوند از استعتاب و لكن ايشان بجهة قساوت و بشاعت از شنيدن احوال آخرت هر آيتى كه بايشان آيد گويند زور و باطلست كما قال * ( وَلَئِنْ جِئْتَهُمْ بِآيَةٍ ) * و اگر به يارى تو اى محمد بديشان يعنى بمنكران و معاندان آيتى از آيات قرآن و يا معجزهء مقترحه از تو و معجزهء كه دلالت صريح كند بر طريق حق و صدق بعث * ( لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا ) * هر آينه گويند آنان كه نگرويده‌اند از فرط عناد و غاية تمرد و فساد * ( إِنْ أَنْتُمْ ) * نيستيد شما يعنى پيغمبر و مؤمنان * ( إِلَّا مُبْطِلُونَ ) * مگر تزوير كنندگان و اتيان نمايندگان بامر باطل و غير واقع يعنى آنچه مىگوييد در باب ايمان آوردن و وقوع حشر و نشر و بعث و حساب و عقاب دروغست و بر بافته شما است نه اينكه خداى اين را گفته باشد و از آن خبر داده * ( كَذلِكَ ) * مثل اين طبع و مهر نهادن * ( يَطْبَعُ اللَّه ) * مهر مينهد خداى * ( عَلى قُلُوبِ الَّذِينَ ) * بر دلهاى آنان كه * ( لا يَعْلَمُونَ ) * نمىدانند يعنى طلب دانش نميكنند مراد آنست كه كسانى كه در طلب دانستن حق نيستند و با وجود آيات ظاهره و حجج باهره بر آن مصرند بر خرافاتى كه به آن اعتقاد كرده‌اند حقتعالى تخلية ايشان مىكند و در وادى خذلان فرو ميگذارد و طريق لطف و توفيق را از ايشان مسدود ميسازد تا بر وجهى كه گوئيا مهر بر دل آنها نهاده و شبههء نيست در آنكه جهل مركب مانع ادراك حقست و موجب تكذيب آن و اعطاى لطف و توفيق به كسى مىكند كه فايده دهد و به آن خود را از وادى اضلال بسر حد هدايت رساند اما كسانى كه در جحود و عناد و انكار بر وجهى باشند كه اصلا نظر التفات بجانب دلايل هاديه و براهين واضحه نكنند با وجود وضوح و ظهور آن بر طريق حق حقتعالى ايشان را فرو گذاشته منع الطاف مينمايد از ايشان هم چنان كه واعظ منع موعظه مىكند از كسى كه ميداند كه موعظه و نصيحت فايده به او نخواهد رسانيد و معنى طبع و ختم بر وجه تفصيل در سورة البقره مذكور شده حاصل كه طبع كنايه است از قسوة قلب و ركوب صداء و رين بر آن فكانه قال كذلك تقسو و تصدء قلوب الجهلة حتى تستموا المحقين مبطلين و چون معاندان و جاحدان بر عناد و جحود خود مصرند و بدلايل آيات بينه به راه حق نمييابند و پيوسته در صدد ايذا و آزار اهل ايمانند * ( فَاصْبِرْ ) * پس شكيبايى كن اى محمد صلَّى اللَّه عليه و آله بر آزار و اضرار ايشان و بر عداوت ايشان * ( إِنَّ وَعْدَ اللَّه ) * بدرستى كه وعدهء خدا بنصرت و اعلاى كلمه و غالب شدن دين تو بر جميع اديان * ( حَقٌّ ) *